Karencja i prewencja - ważne pojęcia w kontekście ochrony roślin

Nawet w zadbanym ogrodzie zdarza się sezon, w którym pomidory łapią zarazę, a młode pędy porzeczek oblepiają mszyce. Po chemię warto sięgać dopiero w ostateczności, ale gdy już to robisz, musisz znać dwa pojęcia z etykiety. Karencja i prewencja - co to za okresy i jak pomagają ograniczyć ryzyko oprysku dla ciebie, twojej rodziny i pszczół?

Okres karencji mówi, kiedy wolno zebrać i zjeść pryskane warzywa lub owoce. Okres prewencji mówi, jak długo ludzie i zwierzęta nie powinni wchodzić na opryskany teren. Oba wynikają z badań prowadzonych przy rejestracji preparatu, więc nie są sugestią producenta, tylko obowiązującym warunkiem stosowania podanym na etykiecie.

Przed zabiegiem musisz umieć policzyć dzień zbioru i znaleźć te informacje na opakowaniu. Przyda się też orientacja, jak różne bywają okresy karencji fungicydów i insektycydów, oraz plan zabiegu, który nie zaszkodzi owadom zapylającym. Środki ochrony roślin dla ogrodników amatorów różnią się bowiem działaniem i czasem, przez który trzeba odczekać po zabiegu.

Co to znaczy karencja i jak liczyć okres karencji oprysku

Okres karencji to minimalny czas, który musi upłynąć od dnia zastosowania środka ochrony roślin do dnia zbioru rośliny przeznaczonej do spożycia. Zbierać plony możesz dopiero po jego upływie. Okres karencji dotyczy wszystkich roślin jadalnych: warzyw, owoców, ziół i zbóż. W tym czasie substancja czynna rozkłada się tak, żeby jej pozostałości w plonie nie przekraczały dopuszczalnych poziomów.

Okres karencji oprysku liczysz w pełnych dniach od dnia zabiegu. Załóżmy, że etykieta podaje dla twojej uprawy karencję 7 dni. Jeśli pryskasz w poniedziałek, zbiory możesz zacząć ósmego dnia, czyli we wtorek następnego tygodnia. Okresy karencji różnych środków wynoszą od jednej doby do kilkunastu dni, a przy niektórych uprawach nawet kilka miesięcy. Dlatego dla każdego preparatu i każdej uprawy sprawdzasz je osobno na etykiecie.

W zależności od uprawy ten sam środek często ma różne okresy karencji. Dlatego przed zakupem sprawdzasz na etykiecie, czy twoja uprawa i jej problem są w zakresie stosowania preparatu. Tam też znajdziesz okres karencji podany właśnie dla tej uprawy. Okres karencji ustala się podczas rejestracji środka, na podstawie badań nad tym, jak szybko substancja czynna rozkłada się na roślinie. Gdy chorują warzywa w przydomowym ogródku, zajrzyj do kategorii środki na choroby warzyw. Wybieraj tam preparaty z krótką karencją dla twojej uprawy, zwłaszcza gdy zbiory są blisko.

Od czego zależy długość okresu karencji

Okres karencji podany na etykiecie zakłada, że oprysk wykonano zgodnie z instrukcją. Jeśli użyjesz dawki większej niż podana na etykiecie albo opryskasz rośliny nieprawidłowo, rozpad substancji czynnych może trwać dłużej, a ryzyko zatrucia rośnie. Na czas rozkładu substancji wpływają też inne czynniki:

• Właściwości substancji czynnej - każda substancja rozkłada się w innym tempie, co bezpośrednio wyznacza czas oczekiwania na zbiór.

• Formulacja preparatu - proszek, zawiesina czy koncentrat emulsyjny inaczej przylegają do liści i inaczej się z nich zmywają.

• Pogoda w czasie zabiegu i po nim - nasłonecznienie, opady deszczu i temperatura zmieniają tempo rozkładu. Przy nietypowych warunkach pogodowych pozostałości mogą utrzymywać się dłużej.

• Rodzaj uprawy - jadalne części warzyw korzeniowych rosną pod ziemią i nie są bezpośrednio wystawione na oprysk. Dlatego karencja dla nich bywa inna niż dla sałaty czy owoców.

• Kondycja roślin - rośliny osłabione przymrozkiem albo suszą rosną wolniej, więc poziom pozostałości po oprysku może być u nich wyższy niż w zdrowej uprawie.

• Dawka i technika oprysku - nadmiar cieczy spływający z liści i zbyt częste zabiegi zwiększają ilość substancji na roślinie.

Z tej listy wynika praktyczny wniosek: okres karencji to najkrótszy dopuszczalny czas oczekiwania, a nie czas orientacyjny. Gdy pogoda była chłodna i deszczowa albo rośliny słabo rosły, rozsądnie jest odczekać dzień czy dwa dłużej. Roślinom osłabionym przez przymrozki lub suszę możesz pomóc w odbudowie kondycji, stosując biostymulatory, które wspierają ich dalszy rozwój.

Karencja a najwyższe dopuszczalne poziomy pozostałości

Karencja ma ścisły związek z pojęciem najwyższego dopuszczalnego poziomu pozostałości, w skrócie NDP. To maksymalna ilość substancji czynnej, która może pozostać w żywności. Najwyższe dopuszczalne poziomy pozostałości obowiązują w całej Unii Europejskiej. Ustala je Komisja Europejska po ocenie Europejskiego Urzędu do spraw Bezpieczeństwa Żywności, a żywność, w której je przekroczono, nie może trafić do sprzedaży.

Okres karencji wyznacza się właśnie tak, żeby w chwili zbioru pozostałości były poniżej dopuszczalnych poziomów. Żywność trafiająca do sklepów podlega urzędowym kontrolom pozostałości. Rośliny ogrodowe uprawiane na własny użytek nie przechodzą takich kontroli, dlatego o terminie zbioru decydujesz sam. Przestrzeganie okresu karencji ogranicza ryzyko dla osób, które zjedzą warzywa z twojej grządki. Pozostałości nie widać gołym okiem, więc nie ocenisz ich po wyglądzie plonu.

Prewencja - co to w ochronie roślin i kogo chroni okres prewencji

Słowo „prewencja” oznacza w języku ogólnym zapobieganie, ale w ochronie roślin ma bardzo konkretne znaczenie. Okres prewencji to czas od wykonania zabiegu, w którym ludzie i zwierzęta nie powinni przebywać na opryskanym terenie ani stykać się z roślinami. Długość okresu prewencji zależy od preparatu i podaje ją etykieta, czasem osobno dla ludzi i osobno dla pszczół.

Okres prewencji jest równie ważny jak karencja. Podobnie jak okres karencji ustala się go podczas rejestracji preparatu, po badaniach nad jego działaniem na ludzi, zwierzęta i owady pożyteczne. Przestrzeganie okresu prewencji ogranicza ryzyko zatrucia przez kontakt ze skórą lub wdychanie oprysku, a w przypadku pszczół ryzyko śmierci całych rodzin.

Okres prewencji dla ludzi i zwierząt domowych

W uprawach amatorskich środki ochrony roślin trafiają często na rabaty, trawniki i warzywniki, po których biegają dzieci, psy i koty. Dlatego okres prewencji w przydomowym ogrodzie jest szczególnie ważny. Przez wskazany na etykiecie czas nie wpuszczaj na opryskany teren dzieci ani zwierząt. Nie koś też trawnika po zabiegu na chwasty i nie zbieraj z rabaty kwiatów do wazonu.

Okres prewencji dotyczy też ciebie. Wejście między opryskane rośliny przed jego upływem oznacza kontakt z pozostałościami preparatu na liściach. Jeśli musisz wejść wcześniej, na przykład żeby poprawić podpory pomidorów, sprawdź na etykiecie wymagane środki ochrony osobistej. Załóż co najmniej odzież z długimi rękawami i rękawice ogrodowe, a po pracy umyj ręce i twarz.

Okres prewencji dla pszczół i owadów zapylających

Ochrona zapylaczy to jeden z głównych powodów, dla których wyznacza się okres prewencji. Wiele środków owadobójczych jest szkodliwych dla pszczół, trzmieli i innych owadów zapylających. Do zatruć dochodzi między innymi przy nieprawidłowo wykonanych opryskach, na przykład wtedy, gdy ktoś z pośpiechu nie przestrzega okresu prewencji. Szczególną uwagę należy zwrócić na rośliny kwitnące, zwłaszcza na kwitnące drzewa i krzewy owocowe, na które pszczoły przylatują masowo.

Znajomość okresu prewencji pozwala tak wybrać termin oprysku, żeby nie pokrywał się z kwitnieniem. Gdy na jabłoniach czy porzeczkach żerują mszyce albo gąsienice, sprawdź okres prewencji dla pszczół na etykiecie środka na szkodniki drzew i krzewów. Jeśli jest wydłużony, zabieg przeprowadzasz przed kwitnieniem albo po przekwitnięciu. Zatrute zapylacze to nie tylko strata dla środowiska naturalnego, ale też słabsze zawiązywanie owoców w twoim ogrodzie.

Karencja i prewencja - czym się różnią

Oba okresy liczy się od dnia zabiegu i oba znajdziesz na każdej etykiecie, dlatego łatwo je pomylić. Różnią się jednak tym, kogo chronią i czego zabraniają. Najprościej zapamiętać, że karencja dotyczy talerza, a prewencja ogrodu.

Przestrzeganie okresów karencji i prewencji to podstawa odpowiedzialnego stosowania środków ochrony roślin. Okres prewencji chroni owady zapylające i osoby przebywające w ogrodzie, a okres karencji ogranicza ryzyko dla ogrodnika i bliskich, którzy zjedzą plony. Oba terminy sprawdzasz na etykiecie, zanim napełnisz opryskiwacz.

Etykieta - gdzie sprawdzić okres karencji i prewencji

Informacje o karencji i prewencji podaje etykieta każdego środka ochrony roślin, umieszczona na opakowaniu produktu albo dołączona do niego. Oba okresy należą do najważniejszych parametrów, które sprawdzasz jeszcze przed zakupem. Etykieta podaje też dawkę, sposób przygotowania cieczy, uprawy, w których wolno stosować preparat, maksymalną liczbę zabiegów i odstępy między nimi. Etykieta jest więc instrukcją obsługi preparatu, a nie dodatkiem do opakowania.

W ogrodzie przydomowym wybieraj preparaty, które według etykiety są przeznaczone dla użytkowników nieprofesjonalnych. Stosuj tylko środki dopuszczone do obrotu w Polsce i sprawdzaj datę przydatności. Używaj dokładnie takiej dawki, jaką podaje etykieta.

Informacje z etykiety produktu odnoszą się do konkretnej uprawy, dlatego czytasz je za każdym razem, gdy pryskasz inną roślinę. Gdy prowadzisz kilka zabiegów na różnych grządkach, zapisuj nazwę preparatu, datę oprysku i dawkę. Taka notatka pozwala policzyć najwcześniejszy dopuszczalny termin zbioru każdej uprawy osobno.

Odstępy między opryskami i liczba zabiegów

Odstępy między opryskami to trzeci, obok karencji i prewencji, parametr, którego trzeba przestrzegać. Producent podaje na etykiecie, ile razy w sezonie wolno użyć preparatu na danej uprawie i ile dni musi minąć między kolejnymi zabiegami. Zbyt częste opryski zwiększają ilość pozostałości, a przy niektórych środkach osłabiają też jego skuteczność, bo patogeny i szkodniki łatwiej się uodparniają.

Okres karencji liczysz zawsze od ostatniego zastosowania preparatu. Jeśli pryskasz drzewa owocowe kilka razy w sezonie, plan zabiegów ustal tak, żeby ostatni wypadł odpowiednio wcześnie przed zbiorem. Preparaty na choroby drzew i krzewów owocowych często stosuje się seriami, dlatego warto mieć rozpisany kalendarz oprysków na cały sezon.

Okres karencji popularnych fungicydów

Fungicydy to środki ochrony roślin przeznaczone do zwalczania chorób grzybowych, takich jak szara pleśń, zaraza ziemniaka czy fytoftoroza. Pierwszym sposobem na choroby grzybowe jest profilaktyka, czyli właściwe odstępy między roślinami, podlewanie pod korzeń i usuwanie porażonych liści. Gdy jednak choroba się rozwinie, a profilaktyka nie wystarcza, potrzebny jest zarejestrowany fungicyd. Szeroki wybór preparatów na choroby roślin łatwiej przejrzeć, gdy wiesz, jak bardzo różnią się ich okresy karencji.

Okresy karencji w kolejnych przykładach pochodzą z etykiet wybranych środków. Producenci aktualizują jednak zalecenia, więc informacje o konkretnym środku zawsze sprawdź przed zabiegiem na opakowaniu, które masz w ręku.

Karencja miedzianu

Miedzian 50 WP to fungicyd miedziowy o szerokim spektrum działania: zwalcza między innymi zarazę ziemniaka, parcha jabłoni i gruszy, szarą pleśń i mączniaka rzekomego. Sprzedawany jest w formie proszku, z którego przygotowujesz ciecz do oprysku. Na drzewach owocowych stosuje się go często wczesną wiosną, zanim rozwiną się liście, na przykład przeciw kędzierzawości liści brzoskwini.

Karencja miedzianu zależy od uprawy: dla wielu roślin wynosi 7 dni, a dla części nie jest wyznaczona. Wartość dla swojej uprawy zawsze sprawdzasz na etykiecie, bo producenci zmieniają zalecenia. Do przydomowego ogrodu wystarczy niewielkie opakowanie, na przykład Miedzian 50 WP na choroby warzyw i drzew owocowych 15 g. Miedzian przydaje się też w walce z zarazą, jedną z najgroźniejszych chorób pomidorów. Inne preparaty na choroby pomidorów warto porównać pod względem karencji, bo pomidory zbierasz przez wiele tygodni.

Magnicur Energy 840 SL - podlewanie i krótka karencja

Magnicur Energy 840 SL to środek przeciw chorobom odglebowym roślin jadalnych i ozdobnych. Zwalcza fytoftorozę, zgorzel siewek i sadzonek oraz zgniliznę korzeni. Stosuje się go przez podlewanie, co odkaża glebę wokół porażonej rośliny i zmniejsza ryzyko przeniesienia choroby na sąsiednie. Według etykiety okres karencji dla roślin jadalnych wynosi 3 dni, więc preparatu można użyć także stosunkowo krótko przed zbiorami. Wartość dla swojej uprawy potwierdź na opakowaniu.

Switch 62,5 WG - karencja zależna od uprawy

Switch 62,5 WG pomaga w walce z szarą pleśnią, zgnilizną twardzikową, mączniakiem prawdziwym, antraknozą i innymi chorobami grzybowymi. Można go stosować w uprawie wielu gatunków, ale właśnie przy nim najlepiej widać, jak bardzo okres karencji zależy od danej uprawy. Według etykiety wygląda to tak:

Różnica między trzema dniami a sześcioma miesiącami pokazuje, że nie wystarczy pamiętać jednej liczby dla całego preparatu. Switch stosuje się też na roślinach ozdobnych, gdzie karencja nie ma znaczenia, za to liczy się okres prewencji. Jeśli walczysz z szarą pleśnią lub mączniakiem na różach, porównaj go z innymi środkami na choroby grzybowe róż.

Okres karencji popularnych insektycydów

Szkodniki trafiają do ogrodu przypadkiem: przylatują z wiatrem, przychodzą z nowymi sadzonkami albo z sąsiednich działek. Odpowiednia profilaktyka pomaga roślinom lepiej znieść ich atak, ale nie chroni ich całkowicie. W początkowej fazie często wystarczą metody bez preparatów. Przy dużym nasileniu szkodników potrzebny jest insektycyd, zanim owady zniszczą plony. Wśród środków na szkodniki roślin znajdziesz preparaty o bardzo różnej karencji.

Mospilan 20 SP zwalcza szkodniki warzyw oraz drzew i krzewów owocowych. Działa kontaktowo i żołądkowo, a szkodniki glebowe można nim zwalczać przez podlewanie. Mospilan 20 SP na mszyce ma według etykiety okres karencji 14 dni, z wyjątkiem ziemniaków, dla których wynosi on 3 dni.

Emulpar 940 EC to preparat na bazie oleju roślinnego, który zwalcza mszyce, wciornastki, wełnowce i mączliki wraz z ich formami żerującymi. Działa mechanicznie, oblepiając owady, i według etykiety nie ma wyznaczonego okresu karencji. Nawet przy takim środku nie pryskasz jednak kwiatów, na których pracują pszczoły.

Karate Zeon 050 CS zwalcza stonkę ziemniaczaną, mszyce, wciornastki i gąsienice. Można go użyć między innymi do ochrony kapusty przed bielinkiem kapustnikiem i cebuli przed śmietką cebulanką. Według etykiety jego okres karencji wynosi 7 dni.

Wybierając insektycyd, zwracaj uwagę nie tylko na listę szkodników, ale też na termin zbioru i obecność zapylaczy. Gdy zbiory są blisko, w kategorii szkodniki warzyw i owoców szukaj środków z krótką karencją albo bez niej. Na mszyce i wełnowce na roślinach w domu dobierz z kolei preparaty spośród środków na szkodniki roślin doniczkowych. Karencja zwykle nie ma przy nich znaczenia, ale okres prewencji dla domowników nadal obowiązuje.

Jak pryskać, żeby chronić pszczoły i owady zapylające

Pszczoły i inne zapylacze łatwo zatruć źle zaplanowanym zabiegiem w ogrodzie. Dlatego każdy właściciel ogrodu, nawet najmniejszego, powinien znać zasady oprysku preparatami owadobójczymi. Ich przestrzeganie zajmuje kilka minut, a wyraźnie ogranicza ryzyko szkody dla owadów zapylających.

• Nie pryskaj w czasie oblotu pszczół, czyli gdy zbierają nektar. Trwa on zwykle od świtu do zmierzchu, dlatego zabiegi wykonuje się wieczorem, po zakończeniu lotów.

• Nie wykonuj oprysków w odległości mniejszej niż 20 m od pasiek.

• Przed opryskiem sprawdź, czy na kwiatach roślin uprawnych i chwastów pod nimi nie ma owadów zapylających.

• Środki o wydłużonym okresie prewencji, które mogą długo zatruwać nektar, stosuj przed kwitnieniem albo po przekwitnięciu roślin.

• Nie pryskaj przy wietrze, który znosi ciecz na sąsiednie kwitnące rośliny.

Zapylaczom pomaga też ogród, w którym znajdą pożywienie i schronienie. Kwitnące byliny i zioła na obrzeżach ogrodu oraz domki dla owadów dają schronienie murarkom i innym dzikim pszczołom. Owady, które mają gdzie się zatrzymać, chętniej zapylają drzewa owocowe i warzywa w twoim ogrodzie.

Oprysk w ogrodzie krok po kroku

Dobrze przeprowadzony zabieg chroni rośliny i ogranicza ryzyko dla ludzi oraz zwierząt domowych i dzikich. Większość błędów wynika z pośpiechu, gdy szkodniki już są na roślinach, a ogrodnik sięga po pierwszy preparat z półki. Kolejność działań wygląda tak:

1. Obserwuj rośliny. Problem wykryty w zarodku łatwiej opanować, a czasem wystarczy usunąć porażone liście albo pędy obsiadłe przez szkodniki.

2. Dobierz środek do problemu i uprawy. Jeśli nie masz pewności, poproś o radę doradcę w sklepie ogrodniczym, który wskaże preparat i wytłumaczy, jak go stosować.

3. Przeczytaj etykietę. Sprawdź dawkę, sposób podania, okres karencji dla twojej uprawy, okres prewencji i odstępy między zabiegami.

4. Przygotuj sprzęt. Ciecz rozrabiasz w czystym, sprawnym opryskiwaczu, przeznaczonym wyłącznie do środków ochrony roślin.

5. Zabezpiecz siebie. Załóż rękawice, maskę i okulary ochronne oraz odzież z długimi rękawami. Wygodny jest gotowy zestaw do oprysków z okularami, maską i rękawicami.

6. Wybierz pogodę. Pryskaj w dzień bezwietrzny, bez deszczu w prognozie, wieczorem, gdy pszczoły już nie latają.

7. Zapisz zabieg. Nazwa preparatu, data i dawka pozwolą policzyć najwcześniejszy termin zbioru i kolejnego oprysku.

Do małego ogrodu wystarczy ręczny lub ciśnieniowy sprzęt, a przy drzewach i dużym warzywniku wygodniejsze są opryskiwacze plecakowe. Dysze, lance i węże znajdziesz wśród akcesoriów do opryskiwaczy, a drogi oddechowe ochronią maski ochronne. Pamiętaj, że karencję i prewencję mają także herbicydy. Środki na chwasty stosowane w warzywniku i opryski na perz w ziemniakach i truskawkach wymagają tej samej uwagi co fungicydy i insektycydy.

Czy każdy środek ochrony roślin ma okres karencji?

Nie. Część środków, na przykład niektóre preparaty na bazie ekstraktów roślinnych albo olejów, nie ma wyznaczonego okresu karencji dla wybranych upraw. Informację o tym znajdziesz na etykiecie. Brak okresu karencji nie oznacza jednak, że możesz pominąć etykietę. Dawka, sposób podania, okres prewencji i ostrzeżenia dotyczące pszczół obowiązują także przy tych środkach.

W przydomowym ogrodzie środki bez wyznaczonej karencji ułatwiają ochronę roślin zbieranych przez cały sezon, takich jak pomidory, ogórki czy truskawki. Warunek jest jeden: etykieta musi obejmować twoją uprawę. Część takich preparatów znajdziesz w dziale produkty ekologiczne do pielęgnacji roślin. Mszyce, wciornastki i mączliki możesz ograniczać także owadami drapieżnymi, takimi jak larwy złotooka, z działu ochrona biologiczna. Owady drapieżne nie zostawiają pozostałości na owocach, więc przy nich nie liczysz żadnego okresu karencji.

Karencja i prewencja - pytania ogrodników

Oprysk na mszyce - kiedy można jeść owoce i warzywa?

Po upływie okresu karencji podanego na etykiecie dla tej konkretnej uprawy. Okresy karencji insektycydów są różne: według etykiet Karate Zeon 050 CS ma 7 dni, a Mospilan 20 SP 14 dni. Emulpar 940 EC nie ma wyznaczonego okresu karencji, ale pozostałe zalecenia z etykiety, także te dotyczące pszczół, nadal obowiązują. Przed jedzeniem owoce i warzywa i tak dokładnie umyj.

Kiedy można zbierać ogórki po oprysku?

Wtedy, gdy minie okres karencji dla ogórka, który podaje etykieta użytego środka. Przy części preparatów jest on krótki, na przykład Switch 62,5 WG ma według etykiety dla ogórka karencję 3 dni. Ogórki zbierasz co dwa, trzy dni, dlatego przy tej uprawie wybieraj środki z możliwie najkrótszą karencją dla ogórka.

Co to znaczy 3 dni karencji?

To znaczy, że od dnia oprysku muszą minąć pełne trzy dni, a zbiór możesz zacząć czwartego dnia. Jeśli pryskasz w poniedziałek, pierwsze plony zbierasz w piątek. Trzy dni to minimalny czas oczekiwania przy prawidłowej dawce, więc przy chłodnej, deszczowej pogodzie lepiej odczekać dłużej.

W jakich godzinach nie wolno pryskać?

Nie pryskaj w ciągu dnia, gdy pszczoły zbierają nektar, czyli zwykle od świtu do zmierzchu. Zabiegi środkami owadobójczymi wykonuje się wieczorem, po zakończeniu lotów pszczół. Unikaj też pełnego słońca i upału, bo wyższa temperatura sprzyja odparowaniu cieczy i poparzeniu liści.

Kiedy nie pryskać miedzianem?

Nie pryskaj miedzianem przed zapowiadanym deszczem, w czasie wiatru ani wtedy, gdy do zbioru zostało mniej dni niż okres karencji podany dla twojej uprawy. Deszcz zaraz po zabiegu zmywa preparat z liści, zanim zdąży zadziałać. Liczbę zabiegów w sezonie i odstępy między nimi, także przy drzewach owocowych, sprawdzasz na etykiecie.

Ile czasu między opryskami?

Tyle, ile podaje etykieta dla danego środka i danej uprawy - producent określa zarówno minimalny odstęp, jak i największą liczbę zabiegów w sezonie. Nie skracaj tych odstępów, nawet gdy objawy choroby szybko wracają. Przy kolejnych zabiegach okres karencji liczysz zawsze od ostatniego oprysku.

Jakich oprysków nie wolno mieszać?

Nie mieszaj preparatów, których etykieta nie dopuszcza mieszania z innymi środkami. Łączenie przypadkowych środków może osłabić ich działanie, poparzyć rośliny albo zmienić czas rozkładu substancji, a wtedy okresy karencji z etykiet przestają być wiarygodne. Gdy potrzebujesz zwalczyć chorobę i szkodnika jednocześnie, wykonaj dwa osobne zabiegi w odstępie zgodnym z etykietami.

Ze środków ochrony roślin należy korzystać z zachowaniem bezpieczeństwa. Przed każdym użyciem przeczytaj informacje zamieszczone w etykiecie i informacje dotyczące produktu.