Najczęstsze choroby gruszy - jak rozpoznać i zwalczać?

Choroby grusz to najczęstszy powód, dla którego zdrowo wyglądające wiosną drzewo latem traci liście, a owoce pękają, korkowacieją albo gniją. Grusza wydaje cenione, słodkie owoce deserowe, ale jest drzewem wrażliwym na patogeny, zwłaszcza grzyby. W ciepłe i deszczowe wiosny choroby potrafią rozwinąć się w kilka dni.

Najwięcej kłopotu sprawiają rdza gruszy i parch, ale groźna jest też bakteryjna zaraza ogniowa, a do tego mączniak prawdziwy oraz biała i brunatna plamistość liści. Wiele z tych chorób zaczyna się od tego samego objawu, czyli brązowienia liści. Każda osłabia drzewo, obniża plon, a młode drzewka może nawet zabić. Preparaty na te problemy znajdziesz wśród środków na choroby drzew i krzewów oraz na choroby owoców.

Skuteczna ochrona gruszy zaczyna się od trafnego rozpoznania. Gdy wiesz, jak wygląda każda z chorób, kiedy się pojawia i gdzie zimuje jej sprawca, łatwiej zaplanujesz opryski we właściwych terminach. Ograniczysz też źródła zakażenia w ogrodzie.

Na co chorują grusze - plamy na liściach gruszy i inne objawy

Plamy na liściach gruszy mają różny kolor i kształt, a te różnice pozwalają odróżnić choroby od siebie. Rdza daje jaskrawopomarańczowe plamy, parch oliwkowe i ciemniejące, a plamistości drobne białawe albo brunatne plamki. Brązowienie liści, które zwijają się i nie opadają, to z kolei sygnał alarmowy zarazy ogniowej.

Objawy warto sprawdzać nie tylko na liściach. Wiele chorób poraża też pąki, kwiaty, pędy i owoce, a ich wygląd często rozstrzyga, z jakim patogenem masz do czynienia. Zestawienie najczęstszych objawów ułatwia wybór właściwych środków na choroby roślin.

Tabela pokazuje najbardziej typowy przebieg, ale na jednym drzewie może rozwijać się kilka chorób naraz. Dlatego przy pierwszych objawach obejrzyj cały pień, gałęzie i owoce, a nie tylko pojedyncze liście.

Rdza gruszy - najczęstsza choroba grzybowa w ogrodach

Rdza gruszy to choroba grzybowa, która atakuje głównie drzewa rosnące przy domach. Wywołuje ją grzyb Gymnosporangium sabinae, a jej występowanie jest ściśle związane z sąsiedztwem jałowców, sadzonych chętnie w przydomowych ogrodach.

Objawy rdzy gruszy na liściach i owocach

Pierwsze objawy rdzy gruszy pojawiają się zwykle w maju i czerwcu. Na górnej stronie młodych liści widać wtedy małe, pomarańczowo-żółte plamki. Z czasem plamy powiększają się, mogą osiągać średnicę ponad 1 cm, a w ich środku pojawiają się czarne punkciki. Blaszka liściowa w tym miejscu grubieje, a brzegi plam brązowieją.

Latem, w lipcu i sierpniu, na spodniej stronie liści pod plamami tworzą się stożkowate narośla wysokie nawet na 5-6 mm, wypełnione zarodnikami. Silnie porażone liście przedwcześnie opadają, przez co drzewo słabnie, gorzej znosi mróz i w przyszłym roku wydaje mniej owoców. Choroba może przejść na ogonki liściowe, pędy i same owoce, na których pojawiają się wypukłe, twarde plamy. Porażone owoce często opadają przed dojrzeniem, a te, które zostaną na drzewie, nie nadają się do spożycia.

Jałowiec sabiński - drugi żywiciel rdzy

Rdza gruszy to choroba dwudomowa, czyli Gymnosporangium sabinae potrzebuje dwóch żywicieli, żeby przejść cały cykl rozwojowy. Pierwszym są jałowce, głównie jałowiec sabiński, a drugim grusze. Jałowiec pospolity rzadko bywa źródłem tej choroby. Grzybnia zimuje na pędach jałowca, a wiosną pojawiają się na nich rdzawe, pomarańczowe skupiska zarodników. W maju zarodniki przenoszą się z jałowca na liście i pędy gruszy.

Latem zarodniki z narośli na liściach gruszy wracają na jałowce i tam grzyb rozwija się dalej. Grusza nigdy nie zaraża innej gruszy bezpośrednio. Zawsze potrzebny jest jałowiec, który może być źródłem infekcji przez wiele lat. Zarodniki przenoszą się z wiatrem na duże odległości, dlatego wilgotna i wietrzna pogoda wyraźnie przyspiesza rozwój choroby.

Najskuteczniej zapobiegać rdzy gruszy, usuwając jałowce z otoczenia drzew. Zaleca się, by w promieniu około 500 metrów od gruszy nie rosły jałowce podatne na rdzę. W przydomowym ogrodzie nie zawsze da się to osiągnąć, bo jałowce rosną też u sąsiadów, ale warto przynajmniej zrezygnować z nich we własnym. Jałowce, które zostają, obserwuj wiosną i porażone pędy wycinaj, a do ich ochrony sięgnij po środki na choroby tui i iglaków. Planując nasadzenia, wybieraj inne rośliny iglaste niż jałowiec sabiński.

Zwalczanie rdzy gruszy - opryski i odmiany odporne

Co na rdzę gruszy działa najlepiej? Przede wszystkim opryski wykonane zaraz po pojawieniu się pierwszych plamek, bo im później zaczniesz, tym trudniej będzie opanować chorobę. Okres ochrony trwa zwykle od fazy różowego pąka do około 30 dni po kwitnieniu, a liczbę zabiegów i odstępy między nimi podaje etykieta preparatu. Na rdzę stosuje się środek grzybobójczy przeznaczony do tej choroby, na przykład Discus 500 WG na parcha i rdzę albo Magnicur Gold. Preparaty miedziowe mają w zwalczaniu rdzy ograniczoną skuteczność.

Na rdzę wpływa też dobór odmiany. Grusze różnią się podatnością na tę chorobę: Paryżanka i Bera Hardy uchodzą za odporne, a Lukasówka wykazuje niską podatność. Bardziej wrażliwe są popularne Faworytka i Konferencja. Przy nowych nasadzeniach wybieraj odmiany najbardziej odporne, które znajdziesz wśród roślin owocowych.

Porażone liście zgrab jesienią i zutylizuj. Same liście gruszy nie zarażają drzewa w kolejnym roku, ale ich usunięcie ogranicza też inne choroby, które zimują w opadłych liściach.

Parch gruszy - oliwkowe plamy i korkowate owoce

Parch gruszy to choroba grzybowa wywoływana przez grzyb Venturia pirina. Rozwija się wczesną wiosną, gdy temperatura utrzymuje się w granicach 17-23°C, a liście są mokre co najmniej przez 9 godzin. Ciepła i deszczowa wiosna bardzo sprzyja temu grzybowi. Grzyb zimuje w opadłych liściach, w pąkach i na porażonych pędach.

Pierwsze objawy widać na liściach: zielonkawobrunatne, oliwkowe plamy, często wzdłuż nerwu głównego, które ciemnieją, zlewają się i pokrywają szarym nalotem. Porażone liście więdną i przedwcześnie opadają. Grzyb atakuje też młode pędy i zawiązki owoców, które rosną zdeformowane. Na owocach powstają skorupiaste, brunatne plamy, a miąższ pod nimi korkowacieje. W miarę wzrostu gruszek skórka pęka, tworząc głębokie rany, przez które wnikają inne choroby. Przy silnym porażeniu opadają zawiązki i młode owoce.

Zapobieganie i zwalczanie parcha zaczyna się od cięcia. Korona nie może być zbyt gęsta, bo w zagęszczonej łatwo tworzy się wilgotny mikroklimat sprzyjający grzybom. Do regularnego prześwietlania drzewa przydadzą się ostre narzędzia do przycinania. Porażone liście, pędy i owoce usuwaj i utylizuj, a jesienią dokładnie zgrab opadłe liście, do czego posłużą wygodne grabie. Liści z parchem nie wrzucaj do kompostu. W sadach przyspiesza się też rozkład liści, opryskując je jesienią roztworem mocznika, który znajdziesz wśród nawozów jednoskładnikowych.

Pierwszy oprysk na parcha wykonaj, gdy zaczynają pękać pąki liściowe. Do tego zabiegu nadaje się preparat miedziowy, na przykład Miedzian 50 WP albo Miedzian Extra 350 SC. Jony miedzi niszczą zarodniki na powierzchni rośliny, ale nie leczą tkanek już porażonych, dlatego takie preparaty działają przede wszystkim zapobiegawczo. Gdy ochrona miedziowa nie wystarczy, od fazy białego pąka możesz zastosować Syllit 65 WP na choroby drzew owocowych. Interwencyjnie stosuje się także Evasiol na parcha, środek na bazie skrzypu, jeśli jego etykieta obejmuje gruszę.

Zaraza ogniowa gruszy - choroba bakteryjna bez lekarstwa

Zaraza ogniowa, nazywana też zarazą gruszy, to groźna choroba bakteryjna drzew owocowych. Wywołuje ją bakteria Erwinia amylovora. Choroba rozwija się w szerokim zakresie temperatur, mniej więcej od 3 do 33°C, a najszybciej postępuje przy 20-24°C i dużej wilgotności. Bakterie przenoszą owady, ptaki, deszcz i narzędzia. Zakażenie w czasie kwitnienia może zniszczyć wszystkie drzewa w ogrodzie.

Porażony kwiat gruszy szybko się kurczy, brązowieje i więdnie, ale nie opada. Liście i pędy najpierw ciemnieją, potem brunatnieją, zwijają się wzdłuż nerwu głównego i również zostają na drzewie. Bakteria przemieszcza się w wiązkach przewodzących, więc kolejne pędy czernieją, zamierają i wyginają się łukowato, jakby były opalone ogniem. Na owocach pojawiają się brunatnoczarne plamy gnilne, a same owoce zasychają i wiszą na gałęziach jako mumie. Na korze widać uwodnione plamy, pod którymi kora się zapada, i wycieki bakteryjne.

Na zarazę ogniową nie ma preparatu leczniczego, ale chorobie można zapobiegać. Zabezpieczeniem są opryski preparatami miedziowymi zgodnie z etykietą: w czasie kwitnienia, gdy pogoda sprzyja infekcji, i w fazie wzrostu owoców. Do upraw wybieraj odmiany najbardziej odporne na tę chorobę.

Po zauważeniu objawów natychmiast wytnij porażone pędy z zapasem nawet pół metra zdrowej tkanki i zutylizuj je. Grube gałęzie przetniesz sekatorem z kategorii sekatory duże, a konary piłą z grupy narzędzia do sadu. Ostrza dezynfekuj po każdym cięciu, bo narzędzia łatwo przenoszą bakterie na zdrowe pędy. Później regularnie sprawdzaj drzewa, czy porażenie nie pojawia się w nowych miejscach.

Mączniak prawdziwy i plamistości liści gruszy

Mączniak i plamistości występują rzadziej niż rdza i parch albo mają łagodniejszy przebieg, ale przy silnym porażeniu również ogołacają drzewo z liści. Każda z tych chorób wymaga nieco innego postępowania.

Mączniak prawdziwy jabłoni na gruszy

Mączniaka prawdziwego wywołuje grzyb Podosphaera leucotricha. Częściej atakuje jabłonie, a na gruszach pojawia się rzadko, ale się zdarza. Na młodych liściach, kwiatach i pędach widać biały, mączysty nalot, który z czasem szarzeje. Grzyb zimuje w pąkach, dlatego wiosną zamiera część pąków kwiatowych i liściowych, a kwiaty i liście, które się rozwiną, są zdeformowane i opadają. Pędy przestają rosnąć, a na owocach zamiast nalotu pojawiają się skorkowaciałe plamy i pęknięcia.

Nieleczony mączniak z każdym sezonem zmniejsza plon. Porażone pędy wycinaj, a opryski wykonuj zaraz po pojawieniu się pierwszych objawów fungicydem, którego etykieta wymienia mączniaka prawdziwego.

Biała plamistość liści gruszy

Biała plamistość objawia się głównie na liściach, rzadziej na owocach. Najpierw pojawiają się drobne, jasnobrunatne plamki, które szarzeją, a na koniec stają się białe i osiągają nawet 5 mm średnicy. Choroba nasila się w wilgotne lata, a przy silnym porażeniu liście przedwcześnie opadają. Choroba nie jest bardzo groźna. Opryski wykonuje się przed kwitnieniem i w czasie kwitnienia preparatem miedziowym, w terminach podanych na etykiecie. Pomocny jest też Signum 33 WG na białą plamistość liści.

Brunatna plamistość liści gruszy

Brunatna plamistość jest groźniejsza w szkółkach niż w przydomowych sadach, gdzie rzadko powoduje poważne szkody. Objawy pojawiają się pod koniec wiosny lub na początku lata jako brunatne plamy widoczne z obu stron liścia. Plamy powiększają się i zlewają, a liście żółkną i masowo opadają. Na starszych drzewach choroba poraża także pędy i owoce.

Patogen zimuje w opadłych liściach, dlatego sprzątanie ich i utylizacja są równie ważne jak opryski. Do zabiegów stosuje się te same środki co przeciw parchowi gruszy. Drzewo, które straciło dużo liści, słabnie, a jego mrozoodporność maleje.

Szkodniki gruszy, które też zostawiają plamy na liściach

Nie każda plama i nie każde brązowienie liści to choroba. Szkodniki gruszy wysysają soki, uszkadzają tkanki i zostawiają spadź, na której rozwijają się grzyby. Ich żerowanie osłabia drzewo i ułatwia zakażenie patogenami, więc warto rozpoznać je wcześnie. Odpowiednie preparaty znajdziesz wśród środków na szkodniki drzew i krzewów.

Najgroźniejszym szkodnikiem gruszy jest miodówka gruszowa. Jej larwy wysysają soki z młodych liści i pędów i wydzielają obfitą, lepką spadź. Na spadzi rozwijają się grzyby sadzakowe, które pokrywają liście i owoce czarnym nalotem. Dorosłe miodówki zimują w szczelinach kory, dlatego zwalcza się je wczesną wiosną, przed kwitnieniem. Stosuje się wtedy oleje parafinowe, takie jak Emulpar 940 EC na szkodniki owoców, zgodnie z etykietą.

Charakterystyczne plamy zostawia też szpeciel, czyli pilśniak gruszowy. Na liściach pojawiają się wypukłe, pęcherzykowate plamki, najpierw jasnozielone, potem czerwonawe, a na koniec czarne. Mszyce z kolei powodują skręcanie się liści na wierzchołkach pędów. Przy niewielkiej liczbie szkodników możesz zacząć od wyciągów z czosnku, a podobne produkty znajdziesz w dziale produkty ekologiczne do pielęgnacji roślin.

W ogrodzie chroń też sprzymierzeńców, którzy polują na szkodniki: biedronki, złotooki i drapieżne roztocza. Środki, które wspierają ich działanie, znajdziesz w dziale ochrona biologiczna. Silne insektycydy stosuj dopiero przy dużym nasileniu szkodników, bo niszczą też owady pożyteczne.

Opryskiwanie gruszy - kalendarz zabiegów w sezonie

Kwitnienie gruszy przypada zwykle na kwiecień, nieco wcześniej niż u jabłoni. Kwiat gruszy jest wrażliwy na przymrozki i na zakażenie bakterią zarazy ogniowej, a w tym samym czasie rozwijają się parch, rdza i plamistości. Dlatego opryskiwanie gruszy planuje się według faz rozwoju drzewa, a nie według dat. Do równomiernego pokrycia całej korony przyda się sprawny sprzęt z kategorii opryskiwacze.

Każdy środek ochrony roślin stosuj w dawce i terminie podanych przez producenta. Przed zakupem sprawdź na etykiecie, czy preparat obejmuje gruszę i zwalczaną chorobę lub szkodnika. Przy owocach dojrzewających na drzewie zawsze przestrzegaj okresu karencji przed zbiorem. Pryskaj poza porą lotu pszczół, na przykład pod wieczór, i tylko środkami dopuszczonymi do stosowania w danej fazie.

Na skuteczność zabiegu wpływa też pogoda. Opryski przed deszczem spływają z liści, a wykonywane w upał mogą je poparzyć, dlatego wybieraj dzień suchy i bezwietrzny.

Jak zapobiegać chorobom w sadzie gruszowym

Ochrona sadu gruszowego zaczyna się już przy wyborze miejsca sadzenia. Grusza lubi słoneczne, przewiewne stanowisko i żyzną, przepuszczalną glebę. Drzewka posadzone zbyt gęsto i w cieniu dłużej pozostają wilgotne po deszczu, a to sprzyja grzybom. Przed sadzeniem sprawdź też, czy w pobliżu nie rosną jałowce.

Regularne cięcie utrzymuje koronę przewiewną. Każdą większą ranę po cięciu zabezpiecz maścią ogrodniczą, najlepiej z dodatkiem środka grzybobójczego. Odpowiednie preparaty znajdziesz w kategorii maści ogrodnicze. Narzędzia po cięciu dezynfekuj, bo przenoszą patogeny z drzewa na drzewo.

Dobrze odżywiona grusza łatwiej znosi choroby. Zasilaj ją wiosną nawozami z kategorii nawozy do drzew i krzewów owocowych, ale bez nadmiaru azotu. Miękkie, bujne przyrosty są bardziej podatne na mączniaka i miodówkę.

Jesienią usuń opadłe liście i porażone owoce, a zimą zdejmij z gałęzi zaschnięte mumie. Pnie warto pobielić, bo biała powłoka chroni korę przed pękaniem przy dużych wahaniach temperatury, a przez pęknięcia łatwo wnikają bakterie. Do tego zabiegu służy wapno do bielenia drzew. W sezonie oglądaj drzewo co kilka dni, bo wcześnie wykryte porażenie łatwiej opanować.

Choroby grusz - pytania ogrodników

Czy miedzian jest na rdzę gruszy?

Nie jest to pierwszy wybór. Preparaty miedziowe mają w zwalczaniu rdzy ograniczoną skuteczność, sprawdzają się za to w ochronie przed parchem i chorobami bakteryjnymi. Na rdzę pryskaj preparatem grzybobójczym przeznaczonym do tej choroby, zgodnie z etykietą.

Kiedy pryskać na rdzę gruszy?

Od fazy różowego pąka do około 30 dni po kwitnieniu, w liczbie zabiegów podanej na etykiecie preparatu. Najważniejszy jest okres w maju, gdy zarodniki przenoszą się z jałowców na grusze. Gdy na liściach widać już pomarańczowe plamki, oprysk wykonaj od razu.

Jakie są domowe sposoby na rdzę gruszy?

Podstawą jest usunięcie jałowców z otoczenia gruszy i zbieranie porażonych liści. Pomocniczo możesz stosować wyciągi ze skrzypu bądź cebuli albo czosnku, które wzmacniają liście, na przykład gotowy ekstrakt ze skrzypu polnego. Przy silnym porażeniu takie środki nie zastąpią fungicydu.

Kiedy pryskać grusze na parcha?

Pierwszy raz wtedy, gdy pękają pąki liściowe, najlepiej preparatem miedziowym, zgodnie z etykietą. Kolejne zabiegi wykonuj od fazy zielonego i białego pąka, zwłaszcza w ciepłe i deszczowe dni, gdy liście długo pozostają mokre.

Czy parch gruszy to to samo co rdza gruszy?

Nie, to dwie różne choroby grzybowe. Rdzę wywołuje Gymnosporangium sabinae, który potrzebuje jałowca jako drugiego żywiciela i daje pomarańczowe plamy. Parcha wywołuje Venturia pirina, zimujący w opadłych liściach, a jego objawy to oliwkowe plamy na liściach i korkowate, pękające owoce.

Czym pryskać grusze na zarazę ogniową?

Zapobiegawczo preparatami miedziowymi, zgodnie z etykietą, w czasie kwitnienia i w fazie wzrostu owoców. Środka, który wyleczy chore drzewo, nie ma. Po wystąpieniu objawów porażone pędy trzeba wyciąć z dużym zapasem zdrowej tkanki i zutylizować.

Dlaczego moja grusza ma brązowe plamy na liściach?

Najczęściej z powodu choroby grzybowej. Brązowe plamy z obu stron liścia wskazują na brunatną plamistość, oliwkowobrunatne wzdłuż nerwów na parcha, a brązowe plamy z pomarańczowym środkiem na rdzę. Gdy brązowieją i zwijają się całe liście i pędy, które nie opadają, to prawdopodobnie zaraza ogniowa.

Dlaczego grusza kwitnie, ale nie owocuje?

Najczęściej z braku zapylenia albo przez przymrozki. Większość odmian grusz potrzebuje w pobliżu innej odmiany, która je zapyli, a wiosenny przymrozek niszczy kwiaty, zanim zawiążą się owoce. Przyczyną mogą być też choroby atakujące kwiaty, takie jak zaraza ogniowa czy mączniak.

Ze środków ochrony roślin należy korzystać z zachowaniem bezpieczeństwa. Przed każdym użyciem przeczytaj informacje zamieszczone w etykiecie i informacje dotyczące produktu.

Sprawdź powiązane kategorie:

Choroby drzew	Choroby owoców	Maści ogrodnicze